Voedingsvezels: wat zijn dat nou eigenlijk en hebben we die dingen wel nodig? Het antwoord daarop is nee. Lees maar even.

Wat zijn vezels?

Voedingsvezels zijn voor de mens onverteerbare complexe koolhydraten, die in de celwand van planten voorkomen. Het geeft de plant structuur en ondersteuning. Vezels kunnen niet door ons lichaam worden opgenomen en leveren geen enkele voedingswaarde.

De vraag die dan opkomt is: wat is het nut om iets te eten wat niet voedzaam is en tevens onverteerbaar?

Twee soorten

Vezels komen in twee soorten:

Oplosbare vezels. Deze vezels kunnen gefermenteerd worden door de darmbacteriën. Dit produceert lucht en korte keten vetzuren. Deze vetzuren kunnen worden omgezet in ketonen en daar kan het lichaam wel wat mee. Ketonen kunnen als brandstof dienen voor het lichaam. Als je de juiste voeding tot je neemt, dan worden er vanzelf ketonen aangemaakt. Daar heb je geen vezels voor nodig.

Niet oplosbare vezels. Deze vezels kunnen niet (goed) verwerkt worden door de darmbacteriën en voegen massa toe aan je ontlasting. Je krijgt er meer poep van. Hoe kan meer substantie toevoegen, helpen bij verstopping terwijl alles door een kleine opening moet? Net zoiets als een file oplossen door meer auto’s toe te voegen. Klinkt niet erg logisch.

Nu zijn koolhydraten geen essentiële voedingstoffen. Dat betekent dat je ze niet via voeding hoeft binnen te krijgen. Het gevolg is dat ook vezels niet essentieel zijn en we die ook niet nodig hebben.

Waar komt de vezelmythe vandaan?

De potentiële voordelen van plantvezels voor de gezondheid van de mens stamt uit eind 19^e eeuw. Laten we eens een paar markante en invloedrijke figuren noemen.

Ellen G. White was één van de grondleggers van de Zevende-dags Adventisten. Een internationaal christelijk kerkgenootschap opgericht in 1863. White vond dat vlees, melk en boter onreine, seksuele gedachten in mannen kon opwekken en daarom vermeden moesten worden. White wordt beschouwd als een leidende figuur in de Amerikaanse vegetarische geschiedenis. Ze beweerde gedurende haar hele leven meer dan 2.000 visioenen en dromen van God te hebben ontvangen. Ze schreef meer dan 100.000 pagina’s over een breed scala aan spirituele en praktische onderwerpen. Haar werken zijn gepubliceerd in meer dan 160 talen.

Dr. John Harvey Kellogg kwam in zijn tienerjaren in contact met het gedachtegoed van White. Kellogg werd daardoor beïnvloed en vond ook dat vlees lustopwekkend was en dat vezels nodig waren om het lichaam te zuiveren. In 1898 werden de cornflakes bij toeval ontdekt door John en zijn broer Will. Het was Will Kellogg die ging experimenteren met mais. Dat werd de basis van het gesuikerde ontbijtproduct. Inmiddels zit Kellogg met talloze bedrijven en een veelheid aan producten in meer dan 180 landen.

Dr. Denis Burkitt was een chirurg die in de jaren ’70 de bijnaam fiberman kreeg. Nadat hij in 1966 terugkeerde uit Afrika was het hele vezelconcept al aardig geland. Burkitt deed er een schepje bovenop, op basis van observaties van het verschil in ziektepatronen tussen westerse en traditionele Afrikaanse samenlevingen. Hij stelde dat voeding laag in vezels het risico op diabetes, darmkanker, hart- en vaatziekten, obesitas en diverticulose zou vergroten. Vezels zouden uitkomst bieden bij constipatie en je bloedsuikerspiegel verlagen. Vezels worden daarom beschouwd als belangrijk onderdeel van gezonde voeding. Dat zijn niet de minste claims. Nu zou je verwachten dat er overduidelijk bewijs voor al die claims is. Maar dat bewijs is niet.

Vezelideologie

De vezelideologie krijgt vaste grond via de American Dietitians Association (ADA) in 1917, mede opgericht door Lenna Francis Cooper (1875-1961). Zij wordt de protegé van Dr. Kellogg en een aanhanger van de Zevende-dags Adventisten. Decennia lang is Cooper de stem van de diëtisten, wereldwijd. Cooper is de eerste die schreef dat het ontbijt de belangrijkste maaltijd van de dag is.

In 1988 verschijnt de Vegetarian Position Paper. Van de negen mensen die een review doen van dit document zijn er acht veganist. Vijf zijn Zevende-dags Adventist. Je snapt wel hoe invloedrijk deze mensen waren in de richting die men opging. De naam van de ADA wordt in 2012 verandert in de Academy of Nutrition and Dietetics.

Wat zegt de bijbel over deze christelijke ideologie?

Met deze ideologie in acht genomen, is het wellicht een idee om de bijbel erbij te pakken. In Genesis 9:3, waarin God Noah en zijn zonen zegent, staat: “alles wat leeft en beweegt zal jullie tot voedsel dienen; dit alles geef ik je, zoals ik je ook de planten heb gegeven”. In Deuteronomium 14:4-5 staat: “De volgende dieren mag u eten: runderen, schapen, geiten, herten, gazellen, reeën, steenbokken, spiesbokken, antilopen, wilde schapen en alle andere dieren die gespleten hoeven hebben….”. In 1 Korinthiërs 10:25 staat: “u mag alles eten wat er in de vleeshal wordt verkocht; u hoeft niet omwille van uw geweten na te gaan waar het vandaan komt.” Tot zover de Bijbel. Laten nu naar de wetenschap en de praktijk kijken.

Wat zijn vezelresultaten in de praktijk?

Stopping or reducing dietary fiber intake reduces constipation and its associated symptoms, is een in 2012 gepubliceerd onderzoek. Mensen met chronische constipatie zijn gedurende zes maanden onderzocht. De onderzochte personen hadden onder andere, zware constipatie, opgeblazen gevoel en anale bloedingen.

Het bleek dat het verminderen van vezels in voeding een sterke verbetering opleverde bij alle patiënten. Bij de patiënten die volledig stopten met het eten van plantvezels waren alle klachten volledig verdwenen. Dus, hoe minder vezels, hoe beter en geen vezels was het beste. Zie grafiek hieronder.

Van 1998 tot 2010 zijn in een onderzoek 2104 mensen onderzocht in de leeftijd van 30 tot 80 jaar. Ze ondergingen allemaal een kijkonderzoek van de dikke darm. Het bleek dat voeding hoog in vezels geassocieerd werd met grotere invloed op het krijgen diverticulose (aandoening aan het slijmvlies van de dikke darm).

Andere studies tonen aan dat veel vezels eten, reumatische artritis verergeren en het niveau van testosteron doet dalen.

Magnesium wordt gebonden aan de niet oplosbare vezels. Daardoor is dit belangrijke mineraal niet of onvoldoende beschikbaar voor je lichaam. Je hebt dus minder magnesium nodig als je geen vezels eet en je kunt eerder een tekort hebben als je wel vezels eet.

Als je alle vezels uit je voeding zou weren, dan zul je merken dat je ontlasting wat trager verloopt. Vezels verhogen namelijk de transitietijd. Even wennen, meer niet. Het is ook niet perse schadelijk om een beetje vezels te eten. Het gaat erom dat het geen essentiële voedingstoffen zijn en we ze niet nodig hebben voor een goede gezondheid.

Vezels zijn niet nodig voor je darmflora

Het is één van de ideeën achter vezels. We hebben ze nodig voor een gezonde darmflora. Dat ligt misschien iets anders. Darmflora ‘erf’ je voor het grootste deel van je ouders, in het bijzonder van je moeder. Bij een natuurlijke geboorte (dus niet via een keizersnee) wordt een groot deel van de darmflora bij een kind gevormd. Daarna via borstvoeding. Het is hierbij wel van belang dat de moeder gezond is omdat er anders toxische stoffen via de moedermelk in het kind terechtkomen. Het innemen van antibiotica werkt vernietigend voor de darmflora. Als het noodzakelijk om antibiotica in te nemen, neem dan ook probiotica in. Tot slot kan gefermenteerde voeding helpen als de darmflora is verstoord geraakt. Dat zijn zo’n beetje de opties. Vezels voegen hier niets toe aan toe.

Het hele vezelconcept is ook naar Nederland overgewaaid. Het advies voor vrouwen is minimaal 25 gram vezels en voor mannen minimaal 30 gram per dag. Je kunt ze beide rustig op nul zetten.

Toch een paar (surrogaat) voordelen

Er zijn wel een aantal voordelen te noemen om vezels te consumeren. Maar dat zijn wat mij betreft geen echte voordelen. Ik noem er twee:

Vezels kunnen je bloedsuikerspiegel verlagen. Klopt.
Gezondere oplossing: zeer weinig tot geen koolhydraten eten (maximaal 50 gram netto per dag). Dat zorgt voor een stabiele bloedsuikerspiegel.

Vezels kunnen helpen om LDL cholesterol te verlagen. Klopt.
We hebben cholesterol hard nodig. Zonder dat ga je dood. Een hoog cholesterol is op zich helemaal geen probleem. Het gaat eerder om geoxideerd LDL dat een probleem is. Dat zijn beschadigde LDL deeltjes. Daarbij spelen HDL en je triglyceriden ook een rol in dit verband. Je moet naar de big picture kijken.

Doe je eigen onderzoek en maak gezonde keuzes voor jezelf.

Referenties:

1. De Bijbel; nieuwe Bijbelvertaling, 2e druk, januari 2005
2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3435786/
3. https://ellenwhite.org/
4. https://www.kelloggs.com/en_US/home.html
5. https://www.cambridge.org-Denis Burkitt and the origins of the dietary fibre hypothesis
6. https://www.eatright.org/about-the-academy
7. A high-fiber diet synergizes with Prevotella copri and exacerbates rheumatoid arthritis
8. Decrease of serum total and free testosterone during a low-fat high-fibre diet
9. A high-fiber diet does not protect against asymptomatic diverticulosis
10. Myths and misconceptions about chronic constipation