Stel je voor, je bent een plant. En daar sta je dan. Je hebt het prima naar je zin. Maar ineens dreigt er gevaar. Er komt een roofdier op je af. Wat kun je doen?

Planten vechten terug

Planten worden al eeuwen gebruikt in medicatie, voor moordaanslagen en in het jagen, dankzij de bioactieve componenten die ze van nature bevatten. Planten werden door de Egyptenaren en Romeinen, gebruikt als vergif, Vandaag de dag worden planten veel gebruikt als voeding, in supplementen, (kruiden) thee en medicatie. Dat iedere eetbare plant, zomaar veilig is voor consumptie, is een missconceptie.

Op nummer 1 van de prioriteitenlijst van de plant staat het voortbestaan van de eigen soort. Dat geldt voor mens en dier net zo. Alleen wij hebben een response systeem om te vluchten of vechten voor het geval er gevaar dreigt. Planten hebben dat niet.

Planten leven in een competitieve omgeving en worden continu aangevallen. Planten beschermen zichzelf en hun nakomelingen onder andere tegen opgegeten worden. Planten doen dat door chemische oorlogsvoering. Daar hebben ze werkelijk briljante strategieën voor. Om aanvallers af te slaan, te verwonden of te doden. Ook de mens.

Sommige planten hebben stofjes die een zwangerschap op gang kunnen brengen, dieren weten dat en laten die plant dan met rust, zodat die ook voor nageslacht kan zorgen. Bepaalde planten, die worden aangevreten door rupsen, kunnen stofjes afscheiden (Semiochemicaliën) die de natuurlijke vijand van de rups aantrekt. De rups wordt vervolgens aangevallen en de plant blijft buiten schot.

De vrucht van een plant is veelal aantrekkelijk. Als een dier die vrucht met onverteerbare zaadjes eet, dan worden deze zaadjes elders uitgepoept. Daar groeit dan weer een nieuwe plant. Sommige planten hebben camouflagetechnieken om insecten te weren. En, er wordt met gif gewerkt om aanvallers te doden.

Perfecte maaltijd of chemische wapens?

Het zaad, de wortel (knol), de stam, blad, bloem en de vrucht van een plant hebben allemaal hun specifieke verdedigingsmechanismen.

Er zijn stoffen die bij de mens hormonen verstoren, de spijsvertering in de war schoppen, de opname van nutriënten blokkeren, de enzymfunctie remmen, de energieproductie stilleggen en zelfs tot celdood kunnen leiden. Sommige stoffen zijn vlijmscherp en snijden je weefsel kapot.

Anderen vergroten de gevoeligheid voor zonlicht. Daardoor verbrandt je sneller in de zon. Bepaalde stoffen kunnen bij een te hoge dosis dodelijk zijn. Of ze kunnen in combinatie met chemische gifstoffen ziekten als Parkinson aanwakkeren.

Als planten gestrest of beschadigd zijn, bijvoorbeeld als ze worden aangevallen, dan kunnen ze hun natuurlijke pesticide productie verhogen. Soms tot niveaus die voor de mens acuut toxisch is.

Er zijn tienduizenden van dergelijke natuurlijke pesticiden geïdentificeerd. Uit een analyse van een klein deel blijkt dat iedere plantensoort een eigen set toxines bevat. Tot wel een paar dozijn per soort. In kool zitten bijvoorbeeld 49 verschillende natuurlijke pesticiden. In limabonen 23.

Eetbare planten met kankerverwekkende eigenschappen

Uit een gepubliceerd onderzoek in 1990 van Bruce N. Ames et al., blijkt dat van de 52 geteste natuurlijke gifstoffen in planten er 27 kankerverwekkende eigenschappen hebben. Die 27 gifstoffen zijn aanwezig in ten minste 57 verschillende producten waaronder bloemkool, broccoli, spruitjes, tomaten, selderij, wortelen, koffie, linzen, appels, banaan en mango.

Het is aannemelijk dat bijna alle groente- en fruitsoorten natuurlijke pesticiden bevatten. De niveaus van chemische pesticiden en water- en luchtverontreiniging, waaraan de mens wordt blootgesteld, is minimaal ten opzichte van de niveaus natuurlijke pesticiden. In Amerika wordt per persoon, per dag zo’n 1,5 gram natuurlijke pesticiden geconsumeerd. Dat is 10.000 keer de consumptie van chemische pesticiden.

De mate waarin een stof voor de mens toxisch is hangt af van minimaal vier factoren:

1. de dosis waarin je de stof (in combinaties) binnenkrijgt;
2. de frequentie waarmee je aan de stof wordt blootgesteld;
3. de mate waarin je lichaam de stof kan verwerken;
4. de mate waarin een stof in je lichaam cumuleert.

Het mes snijdt aan twee kanten

Van bepaalde groente en fruit is toch bekend dat ze bij de mens juist een antiekankerwerking hebben? Of dat ze vrije radicalen neutraliseren? Dat klopt, maar dergelijke stofjes hebben ook nadelen. Het mes snijdt vaak aan twee kanten. Zoals Sulforafaan in Broccoli. Dat staat erom bekend kankercellen uit de weg te ruimen. Alleen vernietigd het ook gezonde cellen.

Bij veel van die natuurlijke pesticiden is het soms onderhandelen met jezelf: eet ik dit wel vanwege de voordelen of kan ik het beter laten staan vanwege de nadelen. Die afweging kun je alleen maar maken als je de voor- en nadelen kent. En de nadelen kunnen wel eens zwaarder wegen dan je in eerste instantie zou vermoeden.

Waar komt het geloof in plantvoeding vandaan?

Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat uitsluitend groenten eten gezond is, noch dat we planten nodig hebben in onze voeding. Toch houden veel mensen vast aan wat ze ooit is verteld wat gezond is. Want ja, je moet wel je groenten eten niet waar?

Er zijn nogal wat onderzoeken die een voedingspatroon met veel groenten, vergelijken met een voedingspatroon met weinig groenten. Dan lijken mensen die veel groenten eten gezonder uit de bus te komen. En waarom klopt dat dan niet? Dat komt omdat het inschattingen zijn op basis van ingevulde formulieren. Daar kun je geen conclusies uit trekken.

Daarbij zijn mensen die meer groenten eten zich vaak meer bewust van gezond leven en maken daarom vaak andere keuzes. Zoals niet roken, geen of weinig bewerkte voeding, weinig of geen alcohol, ze bewegen meer, ze beperken suiker en gebruiken wellicht minder medicatie. Met al die verschillen wordt in die onderzoeken te weinig of zelfs geen rekening gehouden.

Niet alle voedingsstoffen in plantaardige voeding.

Naast alle antinutriënten is er nog een ander aandachtspunt. In planten zit niet alles dat het menselijk lichaam nodig heeft.
Vitamine A, B12, D3, creatine, carnitine, heem ijzer, DHA en taurine zijn voorbeelden van nutriënten die niet in plantvoeding voorkomen. De in vet oplosbare vitamines, A, D, E en K zijn beter voor de mens opneembaar als ze van dierlijke oorsprong zijn. Als een koe gras eet, krijgt het K1 binnen. Die koe zet het om in K2. Nu heb je verschillende vormen van K2 waarbij MK4 en MK7 de varianten zijn die de mens nodig heeft. De omzetting in ons lichaam van K1 naar K2 gebeurt niet erg efficiënt. Om volledig te zijn: topleverancier van K2 MK7 is Natto. Dat is een gefermenteerd sojaproduct. Het is niet de soja die zorgt voor de K2, maar de bacteriën die zorgen voor de fermentatie. Voordat je het inslaat, probeer het eerst. Het is wat smaak betreft niet bepaald een allemansvriend.

Onze afweer neemt af

Veel mensen kunnen planten niet (meer) goed verdragen. Onze natuurlijke afweer is afgenomen door jarenlange mishandeling van ons lichaam met een ongezond leef- en eetpatroon, blootstelling aan straling, bestrijdingsmiddelen,  lucht- en watervervuiling en gebruik van antibiotica. De opname van voedingsstoffen wordt geblokkeerd door de producten die we zo gezond vinden. Zo bouwen we doorlopend tekorten op en worden beetje bij beetje ongezonder. En dat gaat een keer z’n tol eisen.

Hormesis biedt uitkomst

De aanwezigheid van zoveel natuurlijke pesticiden vraagt misschien wel om een heroverweging van wat we als gezonde voeding beschouwen. Is ons lichaam wel gemaakt voor plantvoeding? Het hormesis effect heeft wellicht een oplossing. Hormesis is je lichaam bewust blootstellen aan bepaalde stoffen of omstandigheden. Het immuunsysteem gaat dan extra z’n best doen, wat de gezondheid ten goede komt. Zoals een ijsbad nemen bijvoorbeeld. Het gaat dan om de koudeprikkel die het immuunsysteem een boost geeft.

Een medicijnman kan een ernstig zieke patiënt behandelen met slangengif. Te weinig heeft geen effect en bij teveel gif gaat de patiënt dood. Precies de juiste dosis is nodig om het lichaam tot zelfheling aan te zetten.

Of de hoeveelheid plantgifstoffen die je via voeding binnenkrijgt, voldoende is om een dergelijk effect te krijgen, is maar zeer de vraag. De dosis is belangrijk en die is voor ieder mens anders. Zo kunnen bepaalde gifstoffen, die voor de plant kleine organismen doodt, ook de monsters in ons eigen lichaam uitschakelen. Dat betekent dat je planten gericht inzet voor een specifiek (genezend) doel.

Daarop is grotendeels fytotherapie gestoeld. Fytotherapie is het behandelen, verminderen of voorkomen van aandoeningen door middel van (geneeskrachtige) planten. Zo kun je de plantenwereld misschien wel het beste zien, als een therapeutisch middel. Niet als voeding.

Je kunt op deze site gratis een e-book downloaden waarin natuurlijke pesticiden staan beschreven, die vrijwel dagelijks worden geconsumeerd. Waar zitten ze in en wat zijn de mogelijke consequenties voor de gezondheid. Wellicht kun je daarmee een betere afweging maken om bepaalde producten wel, niet of beperkt te eten.

Doe je eigen onderzoek en maak gezonde keuzes voor jezelf.

Referenties:

1. Dietary pesticides (99,99% all natural) – National Academy of Science USA Vol. 87, October 1990
2. Plant Food Toxins in an Evolutionary Context – George Diggs, Ph.D. Ancestral Health Symposium 2014
3. Plant Toxic Proteins: Their Biological Activities, Mechanism of Action and Removal Strategies, Emine Kocyigit et al., 24 mei 2023.
4. Mineral nutrition of tropical plants, chapter 1 Introduction to plant nutrition, Renato De Mello Prado, juli 2021.
5. The Ultimate Plant Toxin Guide: A Slow Way To Die
6. WHO – Natural toxins in food
7. Naturally Occurring Carcinogens and Anticarcinogens in the Diet
8. A toxin that travels from stomach to brain may trigger Parkinsonism
9. Natural Salicylates and Their Roles in Human Health