Al geruime tijd worden we er bang voor gemaakt: vlees. Het hoofdgerecht van onze ongeciviliseerde voorouders is vandaag de dag ineens de schurk. Het zou kanker veroorzaken en een hoop andere gezondheidsproblemen teweeg brengen. Waar komt dit vandaan? Is die angst voor vlees wel terecht? Laten we eens een kijkje nemen.

Terug in de tijd

Als je ver genoeg terug gaat dan kom je in een tijd dat de mens jager-verzamelaar was. Dat jagen gebeurde op dieren, getuige allerlei grottekeningen en botten die zijn gevonden. Nergens zijn tekeningen gevonden van salades of fruit plukkende mensen. De mens at van oorsprong vlees en vis en eventueel iets anders wat lokaal, in het seizoen, beschikbaar was. Dat vlees was van dieren die buiten liepen en aten wat ze van nature behoren te eten. Evolutionair gezien is de mens niet veranderd.

Vandaag de dag

Als we vanuit vroeger dichter naar de dag van vandaag gaan, komen we tot een schokkend feit. Ziekten zijn als een raket door het plafond geschoten. Hartziekten, kanker, diabetes, auto-immuunziekten, obesitas, depressie, Alzheimer, Parkinson, reuma en ga zo maar door. Dat klopt toch niet, zou je denken?

Natuurvolken tonen uitstekende gezondheid
Er zijn verschillende wetenschappers die de afgelopen 150 jaar de relatie tussen voeding, leefstijl en gezondheid hebben onderzocht bij inheemse stammen over de hele wereld. Van het noordpool gebied tot Afrika en van Noord America tot de Aboriginals in Australië. Bij die natuurvolkeren bestonden al die ziektes niet. Totdat ze in aanraking kwamen met westerse (bewerkte) voeding. Op dat moment werd de aftakeling ingezet.

Als vlees, verzadigd vet en cholesterol, hartziekten veroorzaakt terwijl kleurrijke, vezelrijke, plantvoeding ons juist beschermt, waarom hebben die vlees etende mensen dan niet al die ziekten?

‘Wetenschappelijk’ onderzoek

Er worden heel vaak onderzoeken aangehaald om een bepaald idee of gedachtegoed naar voren te brengen. Te promoten zeg maar. Die aangehaalde onderzoeken zijn veelal epidemiologische onderzoeken of observatiestudies. Dat is geen wetenschap, maar dat zijn inschattingen. Daarmee kun je geen oorzakelijk verband leggen, hooguit een associatie.

Er is niet één wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat vlees eten kanker of enige andere ziekte veroorzaakt. En ook niet één wetenschappelijk onderzoek dat aantoont dat de mens planten nodig heeft om gezond te zijn. Het blijft dus steeds opletten als er over onderzoek wordt gesproken. Altijd checken, wat voor soort onderzoek, wie waren de onderzoekers, wie betaalde dat onderzoek en klopt al die data wel die wordt gepresenteerd.

Volgens een onderzoek (daar gaan we…) van de Human Research Counsel, gepubliceerd in 2014, waren er op dat moment in de VS vijf keer meer ex-vegetariërs en vegans dan dat er werkelijk vegetariërs en vegans waren. Om één of andere reden keert een groot aantal weer terug naar regelmatig vlees eten.

In 2021 zijn resultaten gepubliceerd van een kleinschalig onderzoek (n=36) tussen vegans en omnivoren. Het onderzoek liet zien dat vegans een lagere botdichtheid hadden dan de omnivoren. Daarnaast hadden de vegans lagere niveaus van onder andere vitamine A, B2, zink, calcium, jodium en het aminozuur Lysine.

In april 2020 is een systematische review gepubliceerd van 18 studies, naar de psychische gezondheid van de totaal 160.257 deelnemers in de leeftijd van 11 tot 96 jaar. 53% vrouwen en 47% mannen, allen uit verschillende geografische gebieden. Uit elf van de achttien studies bleek dat het onthouden van vlees geassocieerd werd met een slechtere psychische gezondheid, vier waren gelijkwaardig en in drie gevallen kwamen vleesonthouders iets beter uit de bus. Uit de meest grondige onderzoeken bleek dat het risico op depressie en spanningen, significant hoger was bij de vleesonthouders.

En vitamine C dan?

Daarvoor moet je toch groente en fruit eten? Nee, niet perse. Er zit absoluut genoeg vitamine C in (grasgevoerd) vlees. Een glucosemolecuul en een vitamine C molecuul lijken op elkaar. Ze strijden om aandacht van dezelfde receptor op een lichaamscel, de Glut4 om precies te zijn. Dat betekent, hoe meer glucose in je bloed, hoe meer vitamine C je nodig hebt. Omdat de voedingsrichtlijnen je duwen richting koolhydraatrijk eten, is het logisch dat de vitamine C behoefte daarop is afgestemd. Als je weinig tot geen koolhydraten eet, heb je minder vitamine C nodig.

Dierenleed

Dierenleed wordt vaak aangehaald om vlees eten te ontmoedigen. En hoewel dat begrijpelijk lijkt, ligt dat toch wat genuanceerder. Iemand zou zich een jaar lang kunnen voeden met 1 tot 1,5 koe. Je eet dan van neus tot staart zogezegd en van de botten trek je soep. Door de aanleg van plantages voor allerlei soorten eetbare planten zoals soja en graan en maïs, gaan in de VS alleen al circa 10 miljard dieren per jaar dood. Dat zijn niet alleen insecten. Ook vossen, slangen, muizen, herten, vogels, krekels, konijnen. Hele ecosystemen en Habitats worden vernietigd.

Je kunt eenvoudigweg niet een voedingspatroon aanhouden waarvoor niet een dier is gestorven.

De geneeskracht van vlees

Dr. James Henry Salisbury (1823-1905), bekend van de Salisbury steak, publiceert in 1888 zijn boek The relation of alimentation and disease. In dat boek beschrijft hij een eenvoudig protocol: als je ziek bent, eet je alleen vlees en drink je uitsluitend heet water, totdat je beter bent.

Salisbury begint in 1854 met experimenteren. Eerst op zichzelf en later op vrijwillige patiënten die bij hem verbleven gedurende het experiment. Zo kon hij ze dagelijks controleren en zorgen dat ze zich exact aan het protocol hielden. Als patiënten waren genezen, dan konden ze langzaam bepaalde voeding weer introduceren om te testen hoe ze erop reageerden.

Als een specifiek dieet niet werkte, werden de deelnemers weer op vlees en heet water gezet waarna keer op keer de gezondheid terugkwam. Volgens Salisbury is rundvlees en schapenvlees de primaire voeding. Eieren, varkensvlees, vis, kip en kalkoen zag hij als een bijgerecht.

Diabetes, reuma, epilepsie, jicht, migraine, astma en kanker heeft Salisbury op deze manier weten te genezen. Hij schrijft dat de consumptie van teveel groenten toxisch is voor het lichaam en de oorzaak is van vele ziekten.

Leven bij de Eskimo’s en eten wat zij eten

In 1906 gaat de Canadese ontdekkingsreiziger en etnoloog Vilhjalmur Stefansson, naar het arctische gebied. Hij leeft vervolgens 11 jaar als een Eskimo tussen de Eskimo’s. Met betrekking tot voeding wordt hem snel iets duidelijk. De Eskimo’s genieten ten opzichte van andere Europeanen een extreem goede gezondheid, met voeding die bestaat uit 100% vlees en dierlijk vet. Geen groenten, geen fruit en geen koolhydraten. Die goede gezondheid komt onder andere tot uitdrukking in:

• Perfecte tandheelkundige gezondheid; niemand met cariës;
• Uitstekende bot gezondheid; niemand met osteoporose of soortgelijke aandoeningen;
• Ziekten als kanker, hartziekten, cardiovasculaire ziekten, darmziekten, diabetes en obesitas komen in z’n geheel niet voor.

Stefansson die zelf gewend was om koolhydraten, groente en fruit te eten, zag zijn eigen gezondheid verbeteren toen hij daar was. Je hoeft kennelijk geen Eskimo te zijn om op basis van uitsluitend vlees en vet, een uitstekende gezondheid te genieten. Toen hij in 1918 terugkeerde en weer ging eten wat hij altijd had gegeten, ging zijn gezondheid achteruit. Hij is toen weer overgestapt naar voeding hoog in vlees en vet en laag in koolhydraten. Zo keerde zijn gezondheid weer terug.

Perfecte gezondheid met inheems voedingspatroon

Dr. Weston Price reist begin 1900 tien jaar over de wereld, op zoek naar het geheim van een goede gezondheid. Price bezoekt de meest afgelegen gebieden. Hij vindt veertien inheemse voedingspatronen die, hoewel ze verschillend waren, nagenoeg volledige immuniteit tegen ziekte bieden. Als tandarts en kaakchirurg ziet Price perfecte tandbogen, nauwelijks tandbederf, hoge weerstand tegen ziekten en een perfecte gezondheid. Price ziet dat deze mensen op z’n minst vier keer meer calcium en andere mineralen consumeren vergeleken met geciviliseerde landen en minstens tien keer meer de in vet oplosbare vitamines in vlees, vis, viseitjes, boter en orgaanvlees.

Het was overigens niet alleen vlees wat Price tegenkwam in die voedingspatronen. Het zeer geïsoleerde bergdorp in het Zwitserse Lötschental bestond uit tweeduizend mensen. Zij aten niet alleen vlees, rauwe melk van de koe en geit, en rauwmelkse kaas. Ook groenten en rogge werd gegeten. Geen enkel product wat deze mensen consumeerden kwam van buiten het dorp. De vitamine- en mineraalinhoud van deze producten was extreem hoog, vergeleken met lagere delen van Zwitserland, Europa en Verenigde Staten.

Deze Zwitsers uit het Lötschental hadden, let op, geen arts, geen tandarts, geen politieagent en geen gevangenis. Daar was geen enkele noodzaak voor.

Alle veertien voedingspatronen van Price hadden een aantal gemeenschappelijke kenmerken. Niet één bevatte geraffineerde voedingsmiddelen zonder levenskracht, zoals witte suiker en witmeel. Geen voedsel uit blik, geen gepasteuriseerde melk en geen geraffineerde, geharde plantaardige oliën.

Zodra die volkeren in aanraking kwamen met deze producten werd de aftakeling zichtbaar: cariës, misvormde kaakstructuren, artritis, scheef gebit en sterk verminderde weerstand. Naast de fysieke degeneratie was ook een mentale achteruitgang zichtbaar.

Price heeft net als Stefansson de Eskimo’s bezocht. Price schrijft dat in zijn primitieve staat, de Eskimo het toonbeeld is van fysieke volmaaktheid met een puntgaaf gebit, waarin hij maar zelden wordt geëvenaard door andere rassen. Vanaf het eerste contact met de moderne beschaving is de Eskimobevolking van Alaska snel in omvang afgenomen, tot circa 50% in vijfenzeventig jaar.

De bron maakt verschil

Niemand kan het echt eens zijn met opgehokte dieren die antibiotica krijgen en geen bewegingsruimte hebben. Koeien die vrijwel constant in stallen staan op een betonnen vloer. Farms waarbij dieren opeengepakt verblijven, alleen leven, om vetgemest te worden voor de slacht.

Een koe is een grazer. Die behoort buiten te zijn en gras, klaver en kruiden te eten. Een kip is een bosvogel en behoort in de natuur zelf zijn korstje bij elkaar te pikken. Graan, soja en maïs is niet het natuurlijke voer voor deze dieren.

Het is aangetoond dat het gehalte van vitamine D en Omega 3 vetzuren in een rund afneemt naar mate het dier meer graan gevoerd krijgt. Daarom wordt de term ‘grasgevoerd’ gebruikt. Als een koe grasgevoerd is, dan is van het totale vetpercentage, 3% Omega 3. Na 3 maanden graan voeren is dat gehalveerd en na zes maanden graan voeren is het gehalte Omega 3 tot nul gereduceerd.

In America hebben ze het naast grass fed ook over grass finished. Runderen krijgen namelijk tegen het einde van hun leven vaak graan gevoerd om ze nog even extra vet te mesten. In geval van grass finished dus niet.

Uiteraard maakt het ook een verschil waar die dieren hebben staan grazen, in het Ruhrgebied of op een uitgestrekte grasvlakte in de vrije natuur.

Veranderingen

Vergeleken met 100 jaar geleden is er veel veranderd. We leven in een toxische wereld en je zult wat meer moeite moeten doen om aan gezonde voeding te komen dan vroeger.

Een ommezwaai van een voedingspatroon kan gepaard gaan met allerlei symptomen. Grote veranderingen kun je beter met zorg doorvoeren. Aan de andere kant kan een kleine verandering in je voeding, een groot positief effect hebben op je gezondheid.

Doe je eigen onderzoek en maak gezonde keuzes voor jezelf.

Referenties:

1. The relation of alimentation and disease, Dr. J.H. Salisbury, New York, J.H. Vail & Company, 1988.
2. Adventures in Diet by Arctic Explorer Vilhjalmur Stefansson, initially published by Harper’s Monthly Magazine, November 1935.
3. Voeding en fysieke degeneratie; Weston A. Price, 19^e editie 2009, Nederlandse vertaling 2012
4. https://www.researchgate.net/Total Meat Intake is Associated with Life Expectancy A Cross-Sectional Data Analysis of 175 Contemporary Populations
5. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20807460/
6. https://www.healthline.com/nutrition/organ-meats#TOC_TITLE_HDR_2
7. https://www.sciencealert.com/new-study-reveals-84-of-vegetarians-return-to-meat
8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30376075/
9. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/10408398.2020.1741505
10. https://faunalytics.org/wp-content/uploads/2015/06/Faunalytics_Current-Former-Vegetarians_Full-Report.pdf
11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7924854/