Spinazie is niet gezond! Als je dat tegen mensen zegt, komen ze in opstand. Want, kom niet aan Popeye. Laten we eens kijken naar spinazie en andere producten waar veel oxaalzuur inzit en waarom het consumeren ervan voor grote gezondheidsproblemen kan zorgen.

Waarom koos de zeeman eigenlijk voor spinazie?

In 1870 maakt de Duitse chemicus Erich von Wolf een foutje. In zijn notities over de hoeveelheid ijzer in spinazie schrijft hij: 35 milligram per 100 gram spinazie. Oeps! Dat moet 3,5 milligram ijzer zijn. Popeye ziet het levenslicht in 1929. Een paar jaar later wordt het eten van het ‘ijzerrijke’ spinazie de reden voor zijn enorme kracht. In de VS neemt direct de consumptie van spinazie toe. Ruim 30%. De fout is echter nooit hersteld. En dus is spinazie gezond. Want ja, Popeye hè. Los van het ijzerfoutje, is het om een andere reden geen goed idee om spinazie te eten: oxaalzuur.

Wat is er dan precies mis met spinazie?

Planten hebben een verdedigingsmechanisme om zichzelf en hun nakomelingen te beschermen. Dat mechanisme bestaat uit stofjes die je kunt zien als natuurlijke pesticiden. Die stofjes worden gebruikt om aanvallers af te weren, te verwonden of te doden. Er zijn tienduizenden van dergelijke stofjes geïdentificeerd. Slechts een handjevol is onderzocht op de invloed voor de mens. In Planten willen niet gegeten worden kun je lezen hoe dat zit.

In spinazie zit oxaalzuur. Oxaalzuur zit in honderden producten en spinazie heeft een extreem hoge concentratie. Insecten merken het toxische oxaalzuur direct op zodra ze de plant willen opeten. Ze laten de plant vervolgens met rust. Bij grote roofdieren, zoals de mens, zit er veel tijd tussen de consumptie van oxaalzuur en het ervaren van symptomen. Daardoor wordt de link tussen gezondheidsproblemen met oxaalzuur niet snel gelegd.

Ik zal eerst vertellen wat oxaalzuur is en hoe dit in het lichaam werkt. Daarna wat getallen zodat je een beter beeld krijgt wat het voor jou betekent. Tot slot hoe je er van af kunt komen en wat je vooral niet moet doen.

Wat oxaalzuur is en hoe het in het lichaam werkt

Oxaalzuur is een molecuul dat van nature aanwezig is in vele planten, zaden en noten. Als een magneet trekt oxaalzuur mineralen aan zoals calcium, kalium, natrium en magnesium. Die mineralen zijn vervolgens niet meer beschikbaar voor je lichaam. Zo bouw je dus tekorten op.

Als een mineraal zich heeft vastgeklikt aan oxaalzuur dan wordt het een oxalaat genoemd. Je hebt dus calciumoxalaat, kaliumoxalaat, etc. Sommige oxalaten zijn niet oplosbaar in het lichaam zoals calciumoxalaat. Anderen zijn wel oplosbaar, zoals kaliumoxalaat.

De niet oplosbare oxalaten verlaten, als je systeem op orde is, via natuurlijke weg je lichaam. De oplosbare oxalaten en het vrije oxaalzuur cumuleren in je lichaam.

Beetje bij beetje stapelt oxaalzuur zich op. Heel subtiel en verraderlijk. Je komt er vaak pas jaren, zo niet decennia, later achter.

Onder de microscoop ziet oxaalzuur er best intimiderend uit. Zeer scherpe naalden en kristallen met vlijmscherpe punten. Ze snijden zich als het ware een weg door jouw lichaam.

Oxaalzuur heeft van alle mineralen een voorkeur voor calcium om zich aan te binden. Daarnaast verstoort oxaalzuur in het lichaam de functies van onder andere magnesium, zink en koper en remt het de opname van ijzer. Het ijzer in groenten is niet-heem ijzer. Deze vorm is voor de mens maar circa voor 2% tot 8% opneembaar en die komt praktisch geheel te vervallen. Werd die zeeman niet juist sterk van al dat ijzer in spinazie?

Waarom kan het lichaam oxaalzuur niet aan?

Er zijn mensen die oxaalzuur prima kunnen verwerken. De meerderheid kan dat echter niet of onvoldoende. Dat kan verschillende oorzaken hebben. Eén daarvan heeft te maken met de samenstelling van je darmmicrobioom.  Je darmmicrobioom bestaat uit duizenden families van micro organismen, de microbiota. Die hebben zo allemaal hun eigen taak. Ze werken onderling samen en communiceren met andere organismen en systemen in je lichaam. Als je ergens in je leven antibiotica hebt gebruikt, dan kunnen bepaalde families daardoor verdwenen zijn.

De Lactobacillus acidophilus en oxalobacter formigenes bijvoorbeeld, zijn uitgerust met een enzym dat in staat is om oxalaten af te breken. De mate waarin die organismen zijn verdwenen, is afhankelijk van het type antibioticum dat je hebt gebruikt. Als die specifieke microbiota er niet meer zijn, is je probleem groter dan dat het normaliter zou zijn.

Uit het bestuderen van geïsoleerde mensen die nog nooit een antibioticum hebben gehad, blijkt dat zij veel microben hebben die oxalaat kunnen afbreken. De onderzoekers vonden maar liefst 1739 soorten micro-organismen.

Daarnaast helpt een overdaad aan geconsumeerd oxaalzuur diezelfde micro-organismen om zeep. Net als een vis in een kom die je teveel eten geeft. Ze eten alles op tot ze er dood bij neer vallen. Dit kan verklaren waarom mensen grote moeite hebben om sommige micro-organismen te koloniseren via de inname van probiotica waar die micro-organismen inzitten.

De E-colie bacterie wordt gemiddeld genomen gezien als een vijandige bacterie. Nu blijkt uit recent onderzoek dat bij een urineweg infectie er zo’n 252 soorten E-colie bacteriën worden aangetroffen. Laat nu die specifieke E-colie in staat zijn om oxalaten af te breken. Net zoiets als dat er bij een brand altijd brandweermannen zijn. Dat is wel verdacht. Maar ze zijn er om te helpen.

Wat kunnen de gevolgen zijn van teveel oxaalzuur?

Bij wat de mogelijke gevolgen zijn van de consumptie van oxaalzuur, wordt veelal verwezen naar het risico op nierstenen. Dat op zich is juist: ruim 70% van de nierstenen zijn calciumoxalaat stenen. Hier is een onderscheid te maken in calcium oxalaat monohydraat en calcium oxalaat dihydraat. De eerste groep heeft een glad oppervlak en de tweede een gekarteld oppervlak met scherpe punten. Auw!

Als je oxalaten in je bloed hebt dan kunnen ze worden gedropt in je weefsel, je hersenen, je ogen, oren, gewrichten, gebit, darmen. Ja, eigenlijk overal wel. De scherpe nanokristallen kunnen een lichaamscel binnendringen en de intercellulaire biochemie in de war schoppen. De mitochondriën (de energiefabriekjes in een cel) kunnen vervolgens minder energie produceren. Oxaalzuur kan schade aan je DNA toebrengen en het kan uiteindelijk tot celdood leiden.

In het weefsel kunnen oxalaten tot chronische stress en ontstekingen leiden. Eenmaal in de botten kunnen ze daar zorgen voor botpijn en osteoporose. Geen gekke gedachte nu je weet dat oxaalzuur een voorkeur heeft om calcium aan zich te binden. Calcium wordt als het ware uit je botten getrokken.

Mogelijke symptomen en aandoeningen

Symptomen die kunnen wijzen op teveel oxaalzuur zijn er nogal wat: botpijn als gevolg van ontstekingen, gewrichtspijn, nierstenen, urineweg infectie, blaasproblemen, depressie, angststoornissen, huidproblemen, ‘brain fog’, hoofdpijn, allergieën, hormoonverstoring, tinnitus, ademhalingsproblemen, brandend gevoel in de ogen, lage rugpijn, slaap problemen, weinig energie en spijsverteringsproblemen. Best veel. Nu horen symptomen vaak bij meerdere ziektebeelden. Het is soms puzzelen waar jouw symptomen naar verwijzen.

Aandoeningen waarbij een relatie met oxaalzuur is aangetoond zijn onder andere: artritis, osteoporose, cystes in darmen en borsten, nierproblemen, schildklierproblemen, autisme, glaucoma, coeliakie, fibromyalgie en bacterie overgroei in de dunne darm. Er komen steeds meer wetenschappelijke publicaties die de relatie aantonen tussen oxaalzuur en specifieke ziekten.

Hoeveel oxaalzuur is teveel?

Een menselijk lichaam kan 80-100 milligram oxaalzuur per dag prima verwerken. Dan moet wel alles tip top werken. 100 gram rauwe spinazie bevat zo’n 1.000 milligram oxaalzuur. In een onderzoek in 2015 werden twee verschillende groene smoothies onderzocht naar de hoeveelheid oxaalzuur. Daaruit bleek dat 200 milligram sap, gemaakt van de smoothie met onder andere 600 gram spinazie, 1.046 milligram oxaalzuur bevatte. Dat is 10 keer meer dan een lichaam in perfecte staat kan verwerken. Daarvan bleek 75% oplosbare oxalaten te zijn.

Je zult niet de eerste zijn die met acuut nierfalen op de 1e hulp terecht komt. Vanaf 3 gram op één dag kan oxaalzuur dodelijk zijn. Ook daarin zijn anderen je voorgegaan.

Wat is een veilige grens vraag je je misschien af? Die grens is voor ieder mens anders. Daarom wordt gemiddeld 60 milligram oxaalzuur per dag beschouwd als voeding laag in oxaalzuur.

Hoe weet ik of oxaalzuur voor mij een probleem is?

Er bestaat niet zoiets als een allergie of gevoeligheid voor oxaalzuur. Dit geldt voor iedereen. De mate waarin het een probleem is, is per mens verschillend.

Je kunt een urinetest laten doen. Hyperoxalurie is de conditie waarbij je teveel oxaalzuur in je urine hebt. Dat kan ontstaan als je lichaam meer oxalaat produceert dan nodig is (primaire hyperoxalurie).

Het kan ook ontstaan als je teveel oxaalzuur via voeding binnen krijgt (secundaire hyperoxalurie). Je kunt alleen uit zo’n urinetest weinig conclusies trekken. Er kan meer aan de hand zijn dan de test uitwijst. Als je nieren het allemaal niet meer kunnen bolwerken dan kan dat leiden tot Oxalosis. Dat is een aandoening waarbij er een overmaat aan oxalaten in je bloed is opgebouwd.

Tot slot zijn er verschillende condities die kunnen leiden tot extra opname van oxaalzuur, bijvoorbeeld in geval van een lekkende darm. Daardoor kan oxaalzuur rechtstreeks in de bloedbaan komen. En via het bloed kan het dus weer overal in je lichaam worden gedropt.

Als je weet hoeveel oxaalzuur in je voeding zit, kun je het uitrekenen en heb je geen test nodig.

Is er een overzicht waar oxaalzuur inzit?

Als je op internet zoekt naar overzichten van voeding waar oxaalzuur in zit, dan komen lijstjes, lijstjes en nog meer lijstjes naar voren. Er is één probleem met die lijstjes. Sommigen zijn al heel wat jaren oud. De techniek om in een laboratorium het gehalte aan oxaalzuur in een product vast te stellen, is de afgelopen jaren sterk verbeterd. Dat betekent dat een product op de ene lijst als laag in oxaalzuur staat en op een andere lijst hoog of omgekeerd. En ook de recente lijsten zijn nog altijd aan verandering onderhevig. Plus, niet alle laboratoria passen dezelfde testmethoden toe.

Onderstaand een overzicht met vijftig producten die hoog in oxaalzuur zijn, in aantal milligram, per 100 gram product. Er zijn meer producten hoog in oxaalzuur. Dit is een kleine aanzet, dan kun je een beetje gaan rekenen, als je zin hebt.

Dit is dus ook weer een lijstje, samengesteld uit meerdere bronnen met een goed gemiddelde. Het maakt voor de werkelijke hoeveelheid oxaalzuur dus uit waar het product vandaan komt, de bereidingswijze voordat je het consumeert en de mate waarin je lichaam het kan verwerken.

Trend naar consumptie van meer oxaalzuur

De trend van de laatste jaren naar zogenaamde ‘gezonde voeding’ leidt vaak ook naar meer consumptie van producten die hoog in oxaalzuur zijn. Zoals groene smoothies, noten, zaden, notenmelk en notenmeel. Daarbij zijn meer mensen rauwe producten gaan consumeren, terwijl bij de bereiding juist de hoeveelheid oxaalzuur kan verminderen. Hierdoor kunnen de gezondheidsproblemen op termijn groter zijn dan bij wat eerder werd gegeten.

Collageen & oxaalzuur
Het lichaam maakt zelf ook oxaalzuur aan op verschillende plekken. Onder andere in het metabolisch proces van het aminozuur hydroxyproline. Een van de eindproducten in dat proces is oxalaat. Hydroxyproline zit onder andere in collageen. Collageen is een eiwit dat onder andere een belangrijk onderdeel vormt van het bindweefsel. Collageen wordt de laatste jaren steeds meer gepromoot, als voeding, als supplement en in schoonheidsproducten. Wat die laatste betreft; wat je op je huid smeert moet je kunnen eten. Wat je op je huid smeert komt namelijk direct in de bloedbaan en wordt niet afgebroken door je spijsverteringssysteem.
Mensen met artritis zien deze aandoening, inclusief de pijn, verdwijnen, nadat ze met collageen zijn gestopt.

Alleen al het lichaamseigen collageen omzetten bepaalt 5-20% van oxalaten in je urine. Als daar meer bijkomt is dat een extra belasting voor het lichaam omdat het leidt tot extra oxalaten.

Het is een optelsom en niet een kwestie van een keertje spinazie eten.

Kan ik oxaalzuur detoxen?

Nee! Je kunt niet ontgiften van oxaalzuur. Oxaalzuur wordt ook niet door je lever ontgift. Je lever produceert zelfs zelf kleine hoeveelheden oxaalzuur als onderdeel van je stofwisseling.

Er is maar één manier om er vanaf te komen: dumpen. Dat is de term die wordt gebruikt om de hoeveelheid terug te dringen.

Wat moet je beslist niet doen?

Ineens stoppen. Dat moet je niet doen. Als je vandaag ineens stopt met alle oxaalzuur dan signaleert het lichaam na een paar dagen, dat er minder oxaalzuur in je bloed zit. Vervolgens gaat het lichaam massaal oxaalzuur dumpen. Het wil er vanaf. Als dat gebeurt dan kan het uit alle hoeken en gaten uit je lijf komen. Dat kan erg pijnlijk zijn. Die vlijmscherpe naaldjes en kristallen zoeken de kortste weg naar buiten en snijden daardoor je weefsel kapot. Pijn aan de ogen, pijn bij het plassen, huiduitslag, hoofdpijn, ontregelde ontlasting, pijn in de buik en onderrug en slapeloosheid kunnen symptomen van dumpen zijn. Je ziet dat deze symptomen deels overeen komen met diegene die eerder zijn genoemd.

De beste manier om oxaalzuur te dumpen

De beste start is om voor jezelf de balans op te maken. Hoeveel oxaalzuur zit in je voeding? Hoelang consumeer je dat al en hoe frequent? Dat vergt dan wel wat rekenwerk. Het hoeft niet op de milligram, het gaat om de big picture. Als je wilt gaan dumpen dan beweeg je dus automatisch richting een minder oxaalzuurrijk voedingspatroon. Dit is geen tijdelijk dieet, dit is voor de rest van je leven. Ja, dat is even schrikken. Maar wel beter voor je gezondheid.

De hoeveelheid oxaalzuur in je voeding afbouwen doe je verantwoord met ongeveer 10% per week. Dan raak je het geleidelijk aan kwijt met zo min mogelijk ongemakken.

Als je jarenlang bezig bent geweest om oxaalzuurrijk te eten, verwacht dan niet dat je er met een paar weken geruisloos vanaf komt. Dat kan jaren duren. Neem er de tijd voor.

Het hele proces om je lichaam te ontdoen van oxaalzuur kun je ondersteunen met bepaalde supplementen. Omdat oxaalzuur een voorkeur heeft om calcium aan zich te binden, kan een calciumsupplement (of voeding waar calcium inzit) helpen bij je proces. Om je lichaam verder te ondersteunen kan extra inname van elektrolyten, vitamine B1, B6 en biotine van belang zijn. Die gaan namelijk allemaal ten koste van teveel oxaalzuur in je lichaam. Mocht je een tekort hebben van vitamine B1, dan is de kans groot dat er meer oxalaten in je lichaam worden gevormd. B1 converteert namelijk voorloopstoffen voor collageen in oxalaten.

Tot slot, pas op met teveel vitamine C. Want ook vitamine C kan resulteren in een toename van oxalaten in het het lichaam.

Er is nog veel onderzoek nodig. De exacte werking van oxaalzuur in relatie tot andere moleculen en biochemische processen in het lichaam is nog onvoldoende duidelijk.

Neem geen risico met je gezondheid. Als je twijfelt om het dumpen van oxaalzuur zelfstandig uit te voeren, zoek dan samenwerking met een arts of therapeut die dit snapt en die je hierin kan begeleiden.

Doe altijd je eigen onderzoek en maak gezonde keuzes voor jezelf.

Referenties

1. Oxalic Acid in foods and its behavior and fate in the diet; E.F. Kohman, 25 april 1939
2. Renale Oxalosis, Tijdschrift voor geneeskunde nr.105, 28 januari 1961, P.A. Fredriksz et al.
3. Oxalate content and calcium binding capacity of tea and herbal teas, Asia Pacific J Clin Nutr (2002), Marina JS Charrier et al.
4. A potential pathogenic role of oxalate in autism; Official Journal of the European Paediatric Neurology Society 2011
5. https://www.hormonesmatter.com/oxalate-degrading-microbes-reconsidering-pathogenesis/
6. www.lowoxalate.info
7. https://kidneystones.uchicago.edu/how-to-eat-a-low-oxalate-diet/
8. https://www.nature.com/articles/cddiscovery201555
9. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9759746/
10. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21911305/
11. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4618885/
12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19021605/
13. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/13570759/
14. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32086547/
15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16094002/